De juffen van twee van mijn kinderen ontvangen elke dag elk kind met een handdruk, een begroeting en een blik in de ogen. Confucius zou in zijn nopjes zijn met zo’n ritueel.

Confucius was een Chinese filosoof die zo’n 2500 jaar geleden leefde. Hij hechtte grote waarde aan dagelijkse rituelen en daarom vond men hem later soms streng of conservatief. Misschien was hij wel het omgekeerde. Hij geloofde dat iedereen gelijke mogelijkheden had om zich te ontwikkelen. Hij beschouwde de mens als een wezen dat onbewust vooral emotioneel reageert. Inmiddels weten we dat we inderdaad vooral een automatisch werkend emotioneel-en reptielenbrein hebben. Confucius vond rituelen belangrijk omdat ze ons in staat stellen te oefenen met ander gedrag. In een afgebakende werkelijkheid oefenen we een andere reactie dan de gangbare emotionele reactie. Buiten het ritueel gaan we misschien wel over tot de orde van de dag, maar met elke oefening komt het moment dichterbij dat het rituele gedrag ook in de praktijk buiten het ritueel heel normaal is. Zo kun je je volgens Confucius ontwikkelen tot een beter mens. Ook hier valt weer op hoezeer zijn ideeën aansluiten bij moderne kennis over het brein. Ons brein is veranderbaar (neuroplastisciteit). Door bewust te oefenen met nieuw gedrag kunnen we daar een gewoonte van maken en oude gewoonten los laten. Dat is ongelofelijk hoopvol! We hebben er slechts geduld en doorzettingsvermogen voor nodig en in het begin een dikke huid om ons te beschermen tegen eventuele opmerkingen van anderen. Oefenen, oefenen, oefenen. Ik denk dat daarin ook de kracht van bijvoorbeeld mindfulness schuilt: het is een rituele oefening in aandacht en je wordt er dus steeds een beetje beter in.

Aandachtige betrokkenheid

De handdruk van de juffen van mijn kinderen vind ik een schitterend voorbeeld van zo’n ritueel. In veel gezinnen is het ochtendpatroon hectisch en al dan niet belast met vlugge telefoontjes, haastige afscheidszoenen of een half opgegeten boterham. En ook in een klas met dertig kinderen is er niet altijd tijd en ruimte voor elkaar. Als prachtige mijlpaal tussen die twee werkelijkheden creëren juf Martine en juf Liselore een moment van aandachtige betrokkenheid. Een rituele oefening om aan het begin van de dag elkaar te zien en te ontmoeten. Een oefening om tegen elkaar te zeggen: fijn dat je er bent, je doet er toe. Als een kind vlug wil doorlopen of de ogen op de grond richt, blijft de handdruk van de juf iets langer hangen totdat het kind ook klaar is om contact te maken. En ik denk dat het werkt: in deze klas is er vaak aandachtige betrokkenheid bij elk kind. Fijn dat je er bent, je doet er toe.